اهل بيت در قرآن

بسم الله الرحمن الرحيم

امشب، شب بيست و يکم ماه رمضان، در برنامه مهر ولايت شبکه اول تلويزيون شخصيت فرهيخته قرآني، آقاي دکتر نقي‌پورفر، نکته جالبي را در باره معرفي اهل بيت عليهم السلام در قرآن مطرح کردند. طبق برداشت ايشان، خداوند در قرآن کريم، اهل بيت را با سه گروه (يا سه بيان) از آيات  معرفي نموده است.
   ايشان پس از ذکر مقدمه‌اي، به عناوين اين سه گروه از آيات اشاره کردند که به نظر من کليدي براي درک مقام اهل بيت در قرآن است و تلاوت آيات الهي با توجه به اين نکته مشتمل برکات فراواني است. البته شرايط خاص برنامه تلويزيوني و وقفه‌هاي برنامه و صحبت‌هاي مجري مانع از آن شد که ايشان بتواند به طور مطلوبي ديدگاه جالب خود را بيان کند. چون احساس کردم نکته کليدي و قابل استفاده‌اي در بيانات ايشان بود، آن را با بيان خود در اين جا تقرير مي‌کنم.

مقدمه

در سير تکاملي هدايت الهي، همگام با سير تکاملي جامعه انساني، قرآن کريم به عنوان پيام الهي از طريق آخرين فرستاده خدا براي هدايت انسان‌هاي معاصر آن حضرت يا بعد از او نازل شده است. قرآن کتابي براي هدايت است نه کتاب داستانسرايي و قصه‌گويي. قصه‌گويي قرآني هدفدار است و هدف آن هدايت جامعه انساني معاصر و بعد از عصر پيامبر خدا صلّي الله عليه و آله است. از اين رو داستان‌هاي قرآني را با توجه به پيام آن‌ها براي جامعه معاصر نزول قرآن بايد مورد مطالعه قرار داد. قرآن با مسلمانان سخن مي‌گويد، وقتي که از هارون و موسي سخن مي‌گويد بايد ديد اين داستان چه پيامي براي مسلمانان دارد.

سه گروه از آيات در معرفي اهل بيت

خداوند اهل بيت عليهم السلام را به عنوان رهبران الهي جامعه انساني در سه گروه از آيات معرفي کرده است که دو گروه اخير درآمدي براي معرفت گروه اول از آيات است:

 1. آياتي که مستقيما اهل بيت عليهم السلام را معرفي مي‌کنند. مانند آيه تطهير، آيه مباهله، آيات سوره کوثر و مانند اين آيات

 2.  آياتي که اهل بيت عليهم السلام را از طريق معرفي انبياء و اولياء الهي در امم پيشين معرفي مي‌کنند، انبياء و اوليائي که حکم شاگردي اهل بيت عليهم السلام را دارند. به تعبيري، اين آيات از مقام تنزيل يافته اهل بيت سخن مي‌گويند. مثلا وقتي قرآن از موسي و هارون عليهم السلام سخن مي‌گويد، اين بيان درآمدي است براي درک نسبت پيامبر خدا صلي الله عليه و آله خدا با علي عليه السلام. هنگامي که قرآن از مقامات مريم عليها السلام سخن مي‌گويد، اين پيام را مي‌خواهد برساند که علي‌رغم حجاب معاصرت، حضرت زهرا سلام الله عليها در مقام استادي نسبت به آن حضرت از چه مقام معنوي مي‌تواند برخوردار باشد. خداوند با اين دسته از آيات زمينه درک مقام اهل بيت عليهم السلام را آماده مي‌کند. اگر آصف، وزير حضرت سليمان که بخشي از علم کتاب را داشت آن مقام را داشته باشد، باشدمقام علي عليه السلام که علم کل کتاب را داشت چه مي‌تواند باشد؟

 3. آياتي که خصوصيات تفصيلي اهل ايمان را بيان مي‌کند. «إنّما المؤمنون الذين …»، «من المؤمنين رجال صدقوا...» و ...

***    ****  ***

در اين‌جا روي گروه دوم از آيات و رابطه آن با آيات گروه اوّل تمرکز مي‌کنيم.

***    ****  ***

نمونه قرآني 1: هاجر و ساره

قرآن کريم به تجليل و تفصيل از خانواده الهي حضرت ابراهيم عليه السلام و با تعبير «اهل البيت» از آن سخن مي‌گويد. حضرت ابراهيم دو همسر دارد که هر دو از نمونه‌هاي عالي ايمان است؛ ساره و هاجر. در عين آنکه از ساره در قرآن تفصيل ياد شده است، هاجر به اجمال مورد توجه قرار گرفته است. اما توجه به آيات مربوط به هاجر و مقايسه آن با آيات مربوط به ساره نشان مي‌دهد ساره به عنوان شاگردي براي مکتب هاجر مورد نظر است و بيانگر اوج عظمت هاجر است. به عنوان نمونه «صفا و مروه» در قرآن کريم از شعائر الهي و جزء حجّ و بخشي از کامل‌ترين دين الهي قرار گرفته است که تکرار بي‌نهايت از جهاد الهي اين زن آسماني است.

نمونه قرآني2: فاطمه و مريم

قرآن کريم از مريم به تفصيل بيشتري نسبت به فاطمه سخن گفته است. مريم کسي است که مقام آسماني و ملکوتي او پيش از اوان بلوغ مورد شگفتي حضرت زکريا قرار مي‌گيرد. قرآن از اين زن آسماني با عنوان «سيدة نساء العالمين» ياد مي‌کند. در فرهنگ اسلامي و با توجه به تعبيرات رسول خدا از حضرت فاطمه، آيا مگر فاطمه «سيّدة نساء العالمين» نيست؟

   کليد براي پاسخ به اين سؤال در خود آيه مربوط به حضرت مريم وجود دارد. حضرت مريم با وجود اين مقام الهي مأمور مي‌شود که با راکعين رکوع کند: «و ارکعي مع الراکعين». بايد توجه کرد که راکعان در قرآن چه کساني اند. اين کليدواژه ما را به پاسخ سؤال فوق رهنمون مي‌شود. آيه ولايت، «انما وليکم الله و رسوله و الذين امنوا… الذين هم راکعون» که در شأن علي عليه السلام، يکي از اهل بيت رسول خدا است، ما را رهنمون مي‌کند که مريم با همه اوج عظمت خود در قرآن به عنوان شاگردي براي «فاطمه» مطرح است.

نمونه قرآني ۳: علي و آصف

قرآن در داستان سليمان و هدهد مقام ملکوتي وزير او آصف را بيان مي‌کند که با داشتن علمي از کتاب تکوين الهي تخت و دربار ملکه سباء را نزد سليمان حاضر مي‌کند و قدرت بي‌نظير و بلامنازع حضرت سليمان و منشاء الهي آن را نشان مي‌دهد. در آيه آخر سوره رعد سخن از دو معجزه و شاهد ابدي رسالت پيامبر خدا است. اين آيه در مکه نازل شده است. اين دو معجزه يکي قرآن است و ديگري کسي که «علم کتاب» نزد اوست. در اين جا نيز قرآن با معرفي شاگرد، به اجمال اشاره کرده است که مقام استاد چقدر مي‌تواند دست‌نيافتني باشد.

***    ****  ***

چه زيبا فرمود علي عليه السلام از خود: «ينحدر عنّي السيل و لايرقي الي الطير» (رودبار حيات‌بخش و خروشان هدايت از کوهسار شخصيت من سرازير است اما سبکبالان تيزپرواز به قلّه‌هاي شخصيت آسماني من ره‌ نمي‌يابند».

/ 2 نظر / 25 بازدید
سعيد

عيد بر شما مبارک باشد

سعيد

آقای صادقي نمی خواهيد به روز باشيد منتظر پست های جديدتون هستيم